20/2/2007 - ...Kültür, Sanat ve Sanatçı...

Kültür, Sanat ve Sanatçı

Dünyada, özellikle Türkçede sanat ve sanatçı sözcükleri o kadar hoyratça, bolkeseden kullanılıyor ki, çoğu kavramlarda olduğu gibi içlerinin boşaltıldığını düşünüyorum.

Eğitimli olmakla kültürlü olmanın karıştırıldığı gibi.

Gelişigüzel kullanılan sanat-sanatçı nitelemeleriyle, gerçek sanat-santaçı kavramları arasında söyle bir ayrım var   bence:

POPÜLER KÜLTÜR

Geniş dinleyici ve izleyici kitlelerinin beğenisine sunulan, önceliği para olan, satmayı amaçlayan, tüm medya unsurlarını kullanan, kolay algılanabilecek ve anlaşılabilecek türde bir anlatım ve zevkin oluşturduğu yaygın kültürel olgu.

SANAT KÜLTÜRÜ

O konuda eğitilmiş veya birikimi olan sınırlı dinleyici ve izleyici kitlesinin oluşturduğu, algılamak ve anlamak için çaba gösterilmesi gereken yapıtların ele alındığı, popüler arayışlara rağbet göstermeyen, kişisel üslubun bir değer olarak nitelendirilmesini önemseyen olgu.

Birbirine zıt bu iki olgu. Örneğin, popular kültür tüketenler için klasik müzik kapı gıcırtısı sayılırken, klasik müzik severler için pop müzik kulaklara işkence olabiliyor. Ama bir bakıyorsunuz, her iki gruptan ürünlere sanat, bu ürünlerin sahiplerine ise sanatçı deniyor.

Popüler kültür, hemen tüketilebilecek metaları, kısa ömürlü tutmak ve gündemi her an yenilemek amacını gütmekte. Hızlı bir üretim ve tüketim zinciri. Tıpkı “fast food” alışkanlığı ve bu alışkanlığın salgına dönüştürülmesi gibi. Son yıllarda ünlenen sevdiğiniz popüler şarkıcıların  bir iki   yıl önceki ürünlerinden kaçını anımsıyorsunuz ?

Sanat kültürü ise, hızla üretmek ve tüketmekle kesinlikle ilgilenmeyen, hatta uzun soluklarla üretilen, yaratıcılık, teknik, estetik ve bir dünya görüşü içeren yapıtları, diğer bireylerin   ilgisine sunan   fantastik diye niteleyebileceğimiz bir iletişim türü.

Hiç değerindeki bir ürünü, alınıp satılabilir   hale getirip bir de toplumları peşinde süreklemek tabi ki küçümsenecek beceri değil   Delikanlılığın kitabını yazmak ya da nota bilmeden beste yapmak inanılmaz bir azim ve yüzsüzlük istiyor.

Tabi ki popülar kültür ile sanat kültürünün birbirlerini kestiği veya beslediği noktalar da bulunabilir. Ama ayrım anaparanın (sermayenin) hangi tarafı beslediğinde ve bunun için nelerin yozlaştırıldığında değil mi?

Bence sanat ve sanatçı sözcükleri Sanat Kültürü ile beslenmeyenler için harcanamayacak kadar değerlidir.  

Ahçılık ne kadar yetenek ve bilgi birikimi istese de ahçıya “Gıda işleme sanatçısı” diyor muyuz? Ahçı, ahçıdır. Bırakalım da sanatçı da sanatçı olsun…

  Ferruh Dinçkal - Melbourne 2002

27/1/2007 - Sanat

Sanat, en kaba anlamıyla, yaratıcılığın ve/veya hayalgücünün ifadesi olarak anlaşılır.

Tarih boyunca neyin sanat olarak adlandırılacağına dair fikirler sürekli değişmiş, bu geniş anlama zaman içinde değişik kısıtlamalar getirilip yeni tanımlar yaratılmıştır. Bugün sanat terimi birçok kişi tarafından çok basit ve net gözüken bir kavram gibi kullanılabildiği gibi akademik çevrelerde sanatın ne şekilde tanımlanabileceği, hatta tanımlanabilir olup olmadığı bile hararetli bir tartışma konusudur. Açık olan nokta ise sanatın insanlığın evrensel bir değeri olduğu, kısıtlı veya değişik şekillerde bile olsa her kültürde görüldüğüdür.

Sanat sözcüğü genelde görsel sanatlar anlamında kullanılır. Sözcüğün bugünkü kullanımı, batı kültürünün etkisiyle, ingilizcedeki 'art' sözcüğüne yakın olsa da halk arasında biraz daha geniş anlamda kullanılır. insan duyarlığının karmaşık ürünleri olan ve daima insan üstün ve yoğun yeni seviyelere ulaşmasını sağlar.Tolstoy,”İnsanın bir zamanlar yaşamış olduğu,kendinde canlandırdıktan sonra,aynı duyguyu başkalarının da hissedebilmesi için hareket,ses,çizgi,renk veya kelimelerle belirlenen biçimlerle ifade etme ihtiyacından sanat ortaya çıkmıştı”der.İnsan,nasıl duymaya,düşünmeye başladığı andan itibaren kelimenin gerçek anlamıyla hayata girmiş olursa,insanlık da duygularını ve düşüncelerini sesler, çizgiler ve renklerle canlı ve cansız simgeler halinde şekillendirmeye başladığı andan itibaren,gerçekten tarih sahnesine çıkmış olur.Sanat;din ve felsefe gibi,insanı günlük hayatın dar kalıplarından kurtaran bir teneffüs anı gibidir.

Özellikle günümüzde sevilebilirlik ve benimseme oranı yetersiz düzeyde bulunan güzel sanatları ve alt dallarından biri olan ebru sanatını benimseyip sevmenizde blogumun yardımcı olacağını düşünüyorum...

Sanatın tanımlanması

Başat Biçim Görüşü

Clive Bell, 1914 yılında Cezanne'dan etkilenerek yazdığı Sanat ('Art') isimli kitabında sanatın başat biçim ('significant form') olduğunu savunmuştur. Bell'e göre her biçim bu klasmana girmez, çünkü önemli olan çizgi, şekil ve renk ilişkilerinin kendi aralarındaki kombinasyonudur. Bu görüş temsilin sanatsal beğeniye etki etmediğini söyler. Sanatı tamamen estetikle bağlantılı olarak tanımlayan bu görüş, 20.yy'da Marcel Duchamp, Andy Warhol, Josef Beuys gibi bildiğimiz anlamda estetik nesneler üretmeyen, görünümden çok kavramlara önem veren sanatçıların eserlerini kapsamadığından, bugün zamanında olduğu kadar etkili değildir.

Sanatın Duyguların Dışavurumu Olduğu Görüşü

R.G. Collingwood, 1938'da basılan Sanatın İlkeleri ('The Principles of Art') isimli kitabında sanatın temel olarak duyguların yaratıcı ifadesi veya dışavurumu olduğunu söylemiştir. Bunun yanında sanat ve zanaat arasında bir ayrım yapmıştır. Buna göre zanaat, malzemenin bir plan doğrultusunda daha önceden tasarlanmış bir son ürüne dönüştürülmesi iken sanatsal aktivite, araçlar ve amaçlar arasında, planlama ve uygulama arasında ayrım yapmayı gerektirmez. Bunun yanında bu görüşe göre, sanat herhangi bir duygunun da dışavurumu değildir. Bu duygu, ifade edildiği ana kadar açıklık kazanmamış olup, ifade edilişi onun keşfedilmesine neden olacak bir duygu olmalıdır. Bu aynı zamanda izleyiciyi de araştırmanın içine alır. Bu teori de sanat olarak kabul edilmeyen bazı aktiviteleri (örneğin psikoterapi seanslarını) sanattan ayırt edemediği gibi, sanat olarak kabul edilen bazı eserleri (örneğin Rönesans Döneminde, sanatçının duygularını açığa çıkarmak değil, dinsel duygular uyandırmak amacıyla yapılan resimler) kapsamadığı için, yerini değişik kuram aramalarına bırakmış, hatta tüm bu tanımlama çabalarının başarısız olması sanatın tanımının yapılmaya çalışılmasının ne kadar doğru olduğu tartışmalarını başlatmıştır.

Neo-Wittgenstein'cı Görüş

Morris Weitz'ın 1956'da, Wittgenstein'ın görüşlerinden ve şeylerin özünü bulmaya karşı direncinden yola çıkarak ortaya attığı görüştür. Weitz'a göre Fry ve Bell, Tolstoy, Croce, Collingwood gibi kuramcılar, yaptıkları tanımlarda kendi kişisel sanat görüşlerini ifade etmekten öteye gidememişlerdir. Neo-Wittgenstein'cı görüşü özetlemek gerekirse, sanat açık bir kavramdır ve tanımlanamaz. Ancak bu, Weitz'a göre felsefi açıdan bir sorun yaratmamalıdır, çünkü aile benzerliği yöntemi kullanılarak neyin sanat olup olamayacağı konusunda hükümler getirmek olasıdır.

Kurumsal Sanat Görüşü

Kurumsal sanat kuramı, Weitz'ın Neo-Wittgenstein'cı görüşünü reddederek sanatın tanımlanabileceğini ileri sürer.Bu fikir George Dickie tarafından ilk olarak 1973'te ortaya atılmıştır.

Dickie’nin ilk tanımı, Arthur Danto'nun da sanat dünyası fikirlerinden etkilenerek aşağıdaki şekilde oluşturulmuştur:

Sanat eseri:

Bilinçli olarak insan elinden veya fikrinden çıkmadır.

Belli bir sosyal kurum (sanat dünyası) adına hareket eden kişi veya kişiler tarafından, bazı kısımları hakkında fikir birliğine varılmış olunmalı, beğeni kazanmaya aday olmalıdır

• Dickie, George (1997): Introduction to Aesthetics : An Analytic Approach: Oxford University Press, USA
• Warburton, Nigel (2003): The Art Question: Routledge, USA